دلالان اعضای بدن در فضای مجازی قاتلانی در پوشش فرشته نجات

سید ایمان سیحون رییس مرکز تحقیقات و بانک فراورده های پیوندی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: ۳۱ اردیبهشت ماه بمناسبت سالروز صدور فتوای تاریخی امام خمینی (ره) بر مبنای جایز بودن اهدای عضو، به عنوان روز ملی اهدای عضو و آخرین روز هفته سلامت نام گذاری شده است. به همین مناسبت، هر ساله جشن بزرگی برای پاسداشت ایثار خانواده های اهداکننده که از آنها با عنوان جان بخش یاد می شود، برگزار می شود.

سیحون اضافه کرد: در صورتیکه ۹۹ درصد افراد بر اثر مرگ قلبی فوت می کنند، تنها یک درصد از جامعه گرفتار مرگ مغزی می شوند. این یک درصد، فرصتی استثنایی برای جان بخشی به دیگران است. هر فرد مرگ مغزی می تواند با اهدای ارگان های حیاتی خود همچون قلب، کبد، کلیه ها، پانکراس، ریه، روده و حتی قرنیه چشم، به ۸ نفر دیگر زندگی باردیگر ببخشد؛ تصمیم گیری برای اهدای عضو در لحظه شنیدن خبر مرگ عزیزترین افراد خانواده، یکی از سخت ترین تصمیم های بشری است؛ اما خانواده های اهداکننده با این انتخاب بزرگ، ثابت می کنند که حیات عزیزشان در بدن دیگران ادامه خواهد یافت.

رتبه اول ایران در آسیا و نماد پیشرفت پزشکی

ایران با سابقه ای طولانی در حوزه پیوند اعضا، هم اکنون رتبه نخست اهدای ارگان را در سطح قاره آسیا به خود مختص کرده است. میزان اهدای عضو در هر کشور، یکی از فاکتورهای مهم پیشرفت علمی و سطح پزشکی آن کشور شمرده می شود که ایران دراین خصوص به موفقیتهای قابل ملاحظه ای دست یافته است.

یکی از چالش های مهم در این عرصه، فعالیت دلالان و سایت های غیرقانونی خرید و فروش اعضا است. طبق پروتکلهای وزارت بهداشت، کل پروسه اهدای عضو در ایران بطورکامل رایگان به انجام می رسد.

در سیستم قانونی، نه فقط هزینه های درمانی فرد اهداکننده رایگان است، بلکه برای ارج نهادن به این ایثار، قطعه «نام آوران» در بهشت زهرا و آرامستان های کشور به این عزیزان اختصاص یافته و هزینه های کفن و دفن و آمبولانس نیز بر عهده دولت می باشد. از طرف دیگر، گیرنده عضو نیز ارگان را به شکل رایگان دریافت می کند.

امنیت سلامت در سیستم قانونی؛ انجام ۵۷ تست تخصصی

خانواده هایی که وارد چرخه استاندارد و قانونی وزارت بهداشت می شوند، از امنیت کامل سلامت برخوردار می باشند. در این فرایند، ۵۷ نوع تست تکمیلی و تخصصی شامل بررسی انواع ویروس ها (مانند HIV، HTLV)، بیماری های زمینه ای و احتمالی (نظیر سرطان ها) بر روی ارگان اهداکننده به انجام می رسد تا سلامت کامل عضو پیوندی تضمین شود؛ فرآیندی که در بازارهای سیاه و خارج از سیستم نظارتی دولت، در عمل نادیده گرفته شده و جان گیرنده را به خطر می اندازد.

سیحون عنوان کرد: پروسه اهدای عضو در ایران تنها زمانی ایمن و قابل اعتماد است که از راه قانونی وزارت بهداشت عبور کند. بررسی ها نشان میدهد ارگان هایی که به شکل غیرقانونی و توسط دلالان عرضه می شوند، بدون هرگونه پیشینه پزشکی معتبر هستند.

وی هشدار داد: افرادی که در بازارهای غیرقانونی مبادرت به فروش عضو می کنند، عموماً تست های تخصصی را پشت سر نگذاشته اند. در سیستم قانونی، بیشتر از ۵۰ تست همچون آزمایش های HIV، HPV و سرطان های خفته صورت می گیرد. گزارش های پزشکی حاکی از آنست که مواردی وجود داشته که فرد اهداکننده گرفتار سرطان (کنسر) شناسایی نشده بوده و تنها در آزمایش های دقیق قبل از پیوند، این مورد کشف و از انتقال عضو جلوگیری شده است. انتقال ارگان از چنین افرادی می تواند به سرعت موجب ابتلای گیرنده به سرطان یا بیماری های عفونی خطرناک و در نهایت مرگ وی شود.

ضرورت ورود پلیس فتا به بازار سیاه اعضا

با توجه به لایف استایل نامشخص و احتمال اعتیاد یا بیماری های خاص در فروشندگان غیرقانونی، سفارش اکید نظام سلامت، پرهیز از ورود به این فرآیندهاست. کارشناسان اعتقاد دارند نهادهای نظارتی همچون پلیس فتا و سازمان بازرسی وزارت بهداشت باید با رصد فضای مجازی، هزینه فعالیت دلالان را بالا برند. همین طور کوتاه شدن صف انتظار پیوند از راه فرهنگ سازی، موثرترین راه برای بستن مسیر دلالان است. درج علامت «قلب قرمز» روی گواهینامه های رانندگی به عنوان نشانه رضایت برای اهدای عضو، یکی از گامهای مثبت در جهت افزایش آمار اهدا و کاهش زمان انتظار بیماران است.

مرگ مغزی؛ پایان قطعی زندگی یا یک دنیای نباتی؟

یکی از بزرگترین چالش ها در فرهنگ سازی اهدای عضو، اشتباه گرفتن «مرگ مغزی» با «کما» است. برعکس کما که احتمال هوشیاری و برگشت در آن وجود دارد، در مرگ مغزی سلول های مغز به علت توقف خون رسانی به صورت کامل از بین رفته و فاسد می شوند.

وی این وضعیت را به شاخه گلی تشبیه می کنند که از ریشه قطع شده است؛ شاید ظاهر گل برای چند ساعت حفظ شود، اما از نظر علمی هیچ راهی برای پیوند باردیگر به ریشه و برگشت حیات وجود ندارد. در مرگ مغزی، مغز حالتی خمیری پیدا کرده و به مفهوم واقعی کلمه تخریب شده است، به همین دلیل برعکس آن چه در بعضی فیلمها یا باورهای عامیانه دیده می شود، در مرگ مغزی هیچ معجزه ای برای برگشت فرد به زندگی امکان ندارد.

برخلاف برخی تصورات، اهدای عضو از فرد زنده به جز در موارد خیلی خاص و قانونی (مانند کلیه آن هم تحت نظارت شدید)، در دیگر موارد غیرقانونی می باشد. پروسه اصلی اهدای عضو که شامل ارگان های حیاتی مختلفی است، تنها بعد از تایید قطعی مرگ مغزی توسط تیم پزشکان متخصص و با رضایت خانواده جان بخش ممکن خواهد بود.

سیحون با تشبیه بدن شخص گرفتار مرگ مغزی به شاخه گلی جدا شده از ریشه اظهار داشت: هرچند ظاهر بدن برای مدتی زنده به نظر می آید، اما به علت قطع ارتباط مغز با بدن، ارگان ها به نوبت آغاز به از کار افتادن می کنند.

وی ضمن اشاره به ضرورت تصمیم گیری سریع خانواده ها تاکید کرد: بعد از تایید مرگ مغزی، زمان بشدت مقابل بیماران نیازمند عمل می کند. ریه ها تنها تا ۲۴ ساعت اول بعد از مرگ مغزی قابلیت پیوند دارند. این زمان برای قلب حدود ۴۸ ساعت و برای کلیه ها و کبد حداکثر تا ۷۲ ساعت است. بعد از این زمان، ارگان ها در عمل فاسد شده و فرصت نجات جان ۸ انسان برای همیشه از دست می رود؛ موضوعی که اغلب موجب پشیمانی طولانی مدت خانواده هایی می شود که در تصمیم گیری تردید کرده اند.

کارت اهدای عضو؛ وصیت قلبی، نه مجوز قانونی محض

رئیس شبکه پیوند دانشگاه علوم پزشکی تهران در جواب نگرانی برخی خانواده ها در مورد اعتبار قانونی کارت اهدا اظهار داشت: «داشتن کارت اهدای عضو به مدلول نادیده گرفتن حق خانواده نیست. در نظام سلامت ایران، تصمیم گیرنده غائی بازهم خانواده بزرگوار متوفی هستند. این کارت در واقع یک وصیت نامه و نشانه است تا خانواده بدانند عزیزشان قلباً به این کار راضی بوده است. تجربه نشان داده که آگاهی از داشتن کارت اهدا، تحمل سختیِ تصمیم گیری را برای بازماندگان خیلی آسان تر می کند.»

وی درباره ی شرایط و مسیرهای دریافت کارت اهدا خاطرنشان کرد: افراد بالای ۱۸ سال می توانند با رضایت خود برای دریافت کارت اقدام نمایند. داوطلبان می توانند با رفتن به سایت ehda.ir یا جستجوی ساده عبارت «کارت اهدای عضو» در گوگل، فرم مربوطه را پر کنند. کارت صادر شده به آدرس منزل آنها ارسال خواهد شد. علاوه بر سامانه پیامکی، تیم های مستقر در بیمارستان ها نیز بخصوص در هفته سلامت، آماده ثبت نام از متقاضیان هستند و درج نشان «قلب قرمز» روی گواهینامه ها نیز یکی دیگر از مسیرهای اعلام آمادگی داوطلبانه است.

سیحون تصریح کرد: از هر ۱۰۰ نفری که فوت می کنند، تنها یک نفر در وضعیتی قرار می گیرد که امکان اهدای عضو دارد. این یک فرصت الهی و طلایی است که یک انسان بتواند بعد از مرگ خود، حیات بخش چندین خانواده دیگر باشد؛ فرصتی که نباید با تردید و ناآگاهی از دست برود.